„Met zulke vrienden heb je geen vijanden meer nodig” – De illusie van naïeve Europeanen en het realisme van Washington

Er hangt een oud, cynisch gezegde als een donkere schaduw over het Midden-Oosten, dat het cyclische geopolitieke isolement van Israël perfect samenvat: „Met zulke vrienden heb je geen vijanden meer nodig.” Onlangs doorbrak de Britse minister van Buitenlandse Zaken, Ed Miliband, decennia van inertie op het Foreign Office door ingrijpende handels- en economische sancties aan te kondigen tegen Israëlische bedrijven en infrastructuur die banden hebben met de Westelijke Jordaanoever.

Zoals te verwachten viel, haastte een karavaan van elf Europese landen en Canada – waaronder Frankrijk, Spanje en Ierland – zich om het voorbeeld van Londen te volgen. Het is een schoolvoorbeeld van een moralistische ‘spotlight-reactie’. Europa heeft gekozen voor een hyper-gefocuste obsessie met kolonisten-geweld om de Israëlische democratie fundamenteel de maat te nemen. Daarbij negeert het volledig de existentiële branden die door Iran en zijn proxies zijn aangestoken en die de hele regio dreigen te verteren.

Voor Israël, met cruciale nationale verkiezingen in het vooruitzicht, laat deze gecoördineerde Europese druk geen ruimte voor diplomatieke beleefdheden. De Joodse staat krijgt een valse keuze voorgeschoteld: buigen voor economische chantage of de langdurige relaties met het Westen bevriezen.

Door snel terug te slaan – het sluiten van het Britse consulaat in Oost-Jeruzalem en het terugtrekken uit gezamenlijke defensie- en hulpprogramma’s – heeft Jeruzalem voor het laatste gekozen. Het heeft hiermee het signaal afgegeven dat het zijn Europese relaties liever op een laag pitje zet dan dat buitenlandse hoofdsteden zijn strategische grenzen dicteren.

Om deze diepe diplomatieke kloof echt te begrijpen, moet men kijken door de lens van de prominente Israëlische strateeg prof. Dan Schueftan. Schueftan formuleert al langere tijd een fundamentele beschavingsclash tussen twee totaal verschillende wereldbeelden: de Europese, op regels gebaseerde samenleving versus de wet van de jungle in het Midden-Oosten.

Europa is een gecultiveerd, posthistorisch cultureel landschap geworden. Het is een continent dat is opgebouwd door naïeve Europeanen die oprecht geloven dat elke historische tragedie louter een technische storing is die wacht op een blauwdruk.

In de Europese geest kunnen diepgewortelde existentiële paradoxen worden ‘opgelost’ als je maar genoeg geld, internationale rechterlijke uitspraken en goedbedoelde preken inzet. De heilige graal van deze denkwijze blijft de tweestatenoplossing, die aan de regio wordt toegediend als een verplicht, eendimensionaal vaccin, volledig losgezongen van de realiteit op de grond.

Maar zoals Schueftan meesterlijk betoogt, bestaan er in het Midden-Oosten geen oplossingen; er zijn alleen dreigingen om in te dammen en problemen om te beheersen. Het conflict tussen Israël en zijn tegenstanders is geen tragisch misverstand over grenslijnen of waterrechten – dilemma’s waarvan naïeve Europeanen denken dat ze berekend en verdeeld kunnen worden.

Het is een diepgeworteld, etno-religieus existentieel conflict. Het is een zero-sum game van to be or not to be. In de wet van de jungle nodigt waargenomen zwakte of het vertrouwen op westerse ‘gedragscodes’ uit tot vernietiging. Permanente, onwrikbare afschrikking is de enige munteenheid waarmee veiligheid wordt gekocht.

Wanneer Europese diplomaten schijnheilige decreten uitvaardigen vanuit de veiligheid van hun kantoren in Brussel of Londen, gedragen zij zich als stuurlui aan wal die een soldaat in een modderige loopgraaf vertellen hoe hij zijn geweer moet vasthouden. Ze zien niet in dat hun op regels gebaseerde orde een luxe is, geboren uit decennia van Amerikaanse bescherming. Israël heeft niet de luxe om in een posthistorisch paradijs te leven.

Toch wordt de uiteindelijke nevenschade van dit Europese beleid niet in Jeruzalem gevoeld, maar in Europa zelf. In hun haast om anti-Israëlische kiezers te behagen, hebben naïeve Europeanen hun eigen 1,3 miljoen Europese Joden voor de bus gegooid. Door de Joodse staat systematisch te delegitimeren, heeft de EU een binnenlands klimaat gecreëerd waarin Joodse burgers in een existentiële hoek worden gedreven.

Ze worden effectief achtergelaten met een huiveringwekkende keuze: in Europa blijven als hedendaagse dhimmi’s – tweedeklasburgers die gedwongen zijn hun identiteit te verbergen voor hun veiligheid – of vluchten naar Israël. Dit georkestreerde verraad markeert niets minder dan het historische einde van de Joodse diaspora en cultuur in Europa.

Jeruzalem, opererend onder de wet van de jungle, ziet de bui al hangen. Verre van paniek bereidt Israël zich actief voor op deze massale omgekeerde migratie. De staat breidt zijn fysieke ruimte al uit, ontwikkelt infrastructuur en reserveert enorme financiële middelen om de Europese Joden op te vangen.

De tragische leegloop van Europa legt de basis voor een historische, autonome economische en demografische bloei in Israël in de komende tien jaar, gevoed door een toestroom van hoogopgeleide, bekwame westerse burgers.

De ironie van het botte Europese ingrijpen is dat het de interne dynamiek van de komende verkiezingen volkomen verkeerd inschat. De komende stemming is geen referendum over het al dan niet accepteren van Europese blauwdrukken, maar over hoe de jungle moet worden beheerst. De drie leidende stromingen bieden radicaal verschillende interne visies, maar geen van hen buigt voor Europese dictaten.

Mocht Benjamin Netanyahu de macht behouden, dan zal de status quo van uitdagende trots consolideren. Gesteund door hardlijnige nationalistische coalitiepartners zal Netanyahu Europese sancties behandelen als een politiek voordeel, waarmee hij zijn achterban mobiliseert tegen buitenlandse chantage, terwijl hij de infrastructuur op de Westelijke Jordaanoever verder uitbouwt.

Omgekeerd, mocht voormalig IDF-stafchef Gadi Eisenkot en zijn Yashar-partij het premierschap veroveren, dan zal de benadering verschuiven naar een compromisloos militair pragmatisme. Eisenkot is van plan de controle over de Westelijke Jordaanoever weg te halen bij politieke fanatici en terug te geven aan het apolitieke militaire commando, waarbij hij administratieve detentie zal inzetten om radicaal kolonistengeweld dat de staat ondermijnt, meedogenloos de kop in te drukken. Toch is Eisenkot een ervaren soldaat; hij koestert geen illusies over een snelle tweestaten-utopie en zal bouwen op afschrikking, niet op diplomatieke fantasieën.

Zelfs een overwinning van voormalig premier Naftali Bennett, die nu een zakelijke centrumrechtse alliantie leidt, zou de ideologische dramatiek van Netanyahu vervangen door rigide, operationele rechtshandhaving op de Westelijke Jordaanoever, terwijl de oprichting van een Palestijnse staat resoluut wordt afgewezen.

Gelukkig voor Jeruzalem is de trans-Atlantische alliantie geen monoliet, en is Washington ingesprongen om de blindheid van Europa te corrigeren.

Terwijl Ed Miliband fungeert als de wegbereider voor het morele machtsvertoon van Europa, blijft de Verenigde Staten stevig verankerd in de realiteit. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, wees de Britse koers onmiddellijk en resoluut af en verklaarde dat Washington het VK „uiteraard” niet zal volgen. Rubio waarschuwde dat het destabiliseren van de Westelijke Jordaanoever met brede handelsverboden, in een tijd waarin de regio al ongelooflijk wankel is, een ernstige strategische blunder is.

Tegelijkertijd heeft de Amerikaanse ambassadeur in Israël, Mike Huckabee, het Amerikaanse beleid opnieuw verankerd in een doctrine van hard realisme. Hoewel Huckabee binnen de regio duidelijk is geweest dat specifieke, individuele misdrijven en wetteloosheid – inclusief radicaal kolonistengeweld gericht tegen Amerikaans-Palestijnse eigendommen – te maken zullen krijgen met strikte, gerichte consequenties, weigert hij de hele staat Israël over één kam te scheren.

Belangrijker nog is dat Washington een stille maar strenge waarschuwing over de Atlantische Oceaan heeft gestuurd: Britse en Europese bedrijven die blindelings meegaan in deze brede boycots, kunnen te maken krijgen met zware financiële represailles en juridische tegenmaatregelen vanuit individuele Amerikaanse staten.

De tragische ironie van de Europese aanpak is dat het exact het tegenovergestelde bereikt van het beoogde doel. Door het internationaal recht als wapen te gebruiken om zijn enige democratische bondgenoot in de regio te tiranniseren, bevorderen naïeve Europeanen de vrede niet. In plaats daarvan drijft het Israël in een hoek waar verzet de enige electoraal en strategisch levensvatbare optie is.

Als Europa een betekenisvolle rol wil spelen in het verschuivende geopolitieke landschap van het Midden-Oosten, moet het de realiteit op de grond erkennen in plaats van te vertrouwen op universele blauwdrukken.

Totdat de complexiteit van dit hardnekkige conflict ten volle wordt meegewogen, riskeren diplomatieke maatregelen van naïeve Europeanen primair te leiden tot een verminderde invloed op het werkelijke machtstoneel, waardoor de strategische koers grotendeels bepaald zal worden door Washington en de regionale spelers zelf.

Dr. Ken van Ierlant is een Nederlandse data-ondernemer en de CEO van FutureXL, gevestigd in Den Haag.

10 september 2026 in het Engels gepubliceerd in The Librum.

---