Lange tijd stond onze rechtspraak torenhoog aangeschreven, zowel wat betreft kwaliteit als het vertrouwen van de bevolking. De rechterlijke macht genoot veel meer vertrouwen dan de politiek of zelfs de politie.

Vanuit mijn werk kon ik dit van harte beamen, al was mijn ervaring beperkt tot de lagere rechtspraak en dan ook nog hoofdzakelijk in Leeuwarden. Ik denk dat ik gedurende de 25 jaar waarin ik wekelijks op de rechtbank kwam, zo’n 17 rechters redelijk goed heb leren kennen. De meesten vooral professioneel en enkelen ook persoonlijk. Bij één of twee rechters speelde bij mij weleens de gedachte: hoe is deze ooit door de selectie gekomen? En dan doel ik zowel op de houding als op het kennisniveau. Als ik dat als niet-academisch geschoold persoon zo stel, kan dat als erg hoogmoedig worden ervaren. Maar ik durf te stellen dat zeker in één geval de bijna voltallige advocatuur dit kan bevestigen. Een vertrouwensscore over die vijfentwintig jaar van bijna 95% is toch erg goed?

In mijn werk zag ik de laatste jaren de kwaliteit van de rechtspraak sterk veranderen. In mijn beleving is die verandering een verslechtering, maar ik vermoed dat de rechtspraak als organisatie dat anders ziet. Misschien heb ik als 64-jarige wat moeite met de veranderingen en beschouw ik die daarom als een verslechtering. Ik zie dat de jongere generatie, die een zelfstandige rechtbank in Leeuwarden niet heeft meegemaakt, goed met de veranderingen kan omgaan. In mijn beleving is de rechtbank in Leeuwarden nog slechts een ‘horecabedrijf’ dat zaaltjes verhuurt en koffie verstrekt aan rechters uit Groningen. Na de instelling van het Friese Hof in 1499 is, na enkele honderden jaren institutionele Friese rechtspraak, de rechtspraak feitelijk uit Friesland vertrokken.

Maar de wet is toch overal gelijk? Ja, dat stel ik zelf ook vaak. Toch zie je dat voor de beleving van het recht het karakter van de rechtbank, en zelfs de voertaal, heel belangrijk is. Bij een geding is het theoretisch zo dat 50% wint en 50% verliest. Bij de verzoekschriftprocedures die wij voerden, lag dat vele jaren op 90% toewijzingen en 10% afwijzingen. Juist voor de verliezer is karakter, taal en beleving erg belangrijk.

Deze week (14-08-2026) gaat de parasja (Joodse ‘schriftlezing’ uit de Thora) over rechtspraak en rechtvaardigheid. De Bijbel waarschuwt op diverse plaatsen voor onrechtvaardige rechtspraak en roept op tot rechtvaardigheid. En dan bedoel ik niet ‘het oordeel over de mens’, maar de praktische en feitelijke rechtspraak ‘binnen de stadspoort’. Dat de Bijbel zo vaak waarschuwt voor het belang van goede rechtspraak, betekent dus dat die geen automatisme is. Toen niet en ook niet in deze tijd.

In mijn tijd als WSNP-bewindvoerder werd ik voor het eerst geconfronteerd met het feit dat de Hoge Raad nieuwe wetgeving min of meer corrigeerde en daarmee in mijn ogen zelf op de stoel van de wetgever ging zitten. Vanwege de leesbaarheid en het juridische karakter laat ik de voorbeelden hier achterwege, maar u kunt die bij mij opvragen.

De Raad van State (bestuursrecht) en de Hoge Raad (civiel recht, strafrecht en belastingrecht) kunnen in hun uitspraken op het gladde pad van wetgeving terechtkomen.

En hier wringt de schoen. Op het gebied van milieu lijken de hogere rechtscolleges via het Urgenda-arrest en het stikstofarrest de aansluiting met de maatschappij te verliezen. De juridische weg wordt geasfalteerd voor types als Johan Vollenbroek. Met steun van de Postcode Loterij en linkse ngo’s wordt er ware terreur uitgeoefend op onze boeren, maar ook op onze economie. Ons land wordt een complete chaos door de uitspraken van de hogere rechtscolleges.

Je ziet hier dat bestuurlijk Nederland, de ngo’s, de media en de AIVD de handen ineenslaan. Het allerlaatste neutrale bolwerk, de rechterlijke macht, is ook in deze handen gevallen. In een ander verband heb ik weleens gesteld dat je als AIVD de Nederlandse rechtspraak zou kunnen controleren door slechts drie mannetjes te plaatsen: één bij het Gerechtshof Den Haag, één bij de Hoge Raad en één bij de Raad van State. Als je deze drie instanties kunt sturen of controleren, dan heb je de volledige macht in handen. De rest van de instituties doet voor spek en bonen mee. Soms is er een uitzondering, zoals de huidige Covid-procedure in Leeuwarden.

Je zou kunnen zeggen dat ik dit bekijk vanuit de positie van de ‘verliezer’: de 50% die verliest. Dat is inderdaad zo, maar het is niet het hele verhaal. Over juridische analyses van de genoemde uitspraken lees je in de meeste media helemaal niets. Uitzonderingen in de reguliere media zijn EW (voorheen Elsevier Weekblad) en Wynia’s Week. Voor een inhoudelijke juridische analyse verwijs ik graag naar deze media. Daarnaast zijn er allerlei alternatieve kanalen, maar die laat ik hier even voor wat ze zijn.

Intussen verliest de rechtspraak door het handelen van de hogere rechtscolleges het vertrouwen van grote delen van het volk. En dan krijg je kreten als: ‘De rechters zijn allemaal D66’ers en PRO’s.’ En al zou dat grotendeels zo zijn, dan nog verdient de rechtspraak deze kwalificering niet.

De Thora waarschuwt niet voor niets voor het belang van rechtvaardige rechtspraak.

Geert Benedictus

Eerder gepubliceerd op geertbenedictus.nl

Ontdek meer van Deze Dagen

Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.